Gió giật là gì? Các cấp độ gió giật tại Việt Nam

Mỗi khi nghe tin dự báo bão với cụm từ "gió giật cấp 10, cấp 12" đặc biệt vào mùa mưa bão. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ gió giật là gì, vì sao hiện tượng này xảy ra và gió giật ở cấp độ nào có thể gây nguy hiểm. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của gió giật, cơ chế hình thành cũng như các cấp độ gió giật đang được sử dụng tại Việt Nam.

Gió giật là gì?

Gió giật (Wind Gust) là hiện tượng tốc độ gió tăng lên đột ngột trong thời gian rất ngắn, thường chỉ kéo dài từ vài giây đến dưới 20 giây rồi nhanh chóng giảm xuống mức bình thường. Khác với gió trung bình được tính trong khoảng thời gian nhất định, gió giật phản ánh tốc độ gió cực đại tức thời tại một thời điểm. Đây là thông số quan trọng trong dự báo thời tiết và cảnh báo thiên tai vì có khả năng gây thiệt hại lớn dù thời gian xuất hiện rất ngắn.

Xem thêm: Bão là gì? Nguyên nhân và quá trình hình thành bão

Gió giật có một số đặc điểm dễ nhận biết như:

• Tốc độ gió tăng nhanh rồi giảm nhanh chỉ trong vài giây.
• Thường xuất hiện cục bộ, phạm vi ảnh hưởng không quá rộng.
• Khó dự đoán chính xác thời điểm xuất hiện.
• Thường đi kèm với dông, lốc xoáy, mưa lớn hoặc bão.
• Có thể khiến cây cối gãy đổ, tốc mái nhà, gây mất an toàn cho người và phương tiện giao thông.

Gió giật được hình thành như thế nào?

Gió giật có thể xuất hiện trong nhiều điều kiện khí tượng khác nhau. Mặc dù cơ chế hình thành ở từng trường hợp có sự khác biệt, nhưng đều liên quan đến sự thay đổi đột ngột của dòng không khí.

Trong dông lốc: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất tạo ra gió giật mạnh. Khi có dông, các luồng không khí lạnh từ trên cao giáng xuống mặt đất với vận tốc lớn (gọi là downburst), va vào bề mặt và lan tỏa ra mọi hướng, tạo thành những đợt gió giật mạnh trong phạm vi hẹp. Đây là lý do vì sao một cơn dông cục bộ, dù không phải là bão, vẫn có thể gây gió giật đủ mạnh để làm gãy cành cây hay tốc mái nhà tạm trong vài giây ngắn ngủi.

Trong bão: Trong hoàn lưu bão, gió giật xuất hiện do sự xáo trộn mạnh của các lớp không khí xoay quanh tâm bão, đặc biệt tại các dải mây đối lưu gần thành mắt bão. Vì vậy, trong các bản tin dự báo thường xuất hiện thông tin như "gió mạnh cấp 10, giật cấp 12", trong đó cấp 10 là tốc độ gió duy trì còn cấp 12 là tốc độ gió cực đại trong thời gian ngắn.

Do chênh lệch áp suất khí quyển: Ngoài dông và bão, gió giật còn có thể xuất hiện khi tồn tại sự chênh lệch áp suất lớn giữa hai khu vực. Không khí luôn di chuyển từ nơi có áp suất cao đến nơi có áp suất thấp. Khi độ chênh áp lớn hoặc địa hình làm dòng khí bị tăng tốc, tốc độ gió có thể biến đổi nhanh, tạo nên những cơn gió giật cục bộ. Hiện tượng này thường xảy ra tại vùng ven biển, cửa biển, đèo núi hoặc các thung lũng hẹp.

Các cấp độ gió giật ở Việt Nam

Tại Việt Nam, cường độ gió được phân cấp theo thang Beaufort hiện đang quy định chính thức gồm 18 cấp Beaufort, từ cấp 0 đến cấp 17, đồng thời quy đổi sang tốc độ gió để phục vụ công tác dự báo và phòng chống thiên tai. Một số mốc cấp gió giật thường gặp trong các bản tin dự báo gồm:

Trong các bản tin dự báo thời tiết, cấp gió giật thường cao hơn từ 1–2 cấp so với cấp gió trung bình. Điều này phản ánh khả năng xuất hiện những đợt gió tăng tốc đột ngột có thể gây thiệt hại lớn. Ở mức cực đoan, từng có ghi nhận thực tế tại Việt Nam: bão Yagi năm 2024 đạt cường độ gió cấp 16 (184-201 km/h) với gió giật mạnh hơn cấp 17, gây thiệt hại nghiêm trọng trên diện rộng. 

Xem thêm: Hoàn lưu bão là gì? Vì sao bão đi qua vẫn gây mưa lớn kéo dài?

Gió giật cấp mấy là nguy hiểm?

Mức độ nguy hiểm của gió giật không chỉ phụ thuộc vào tốc độ gió mà còn liên quan đến thời gian duy trì, địa hình và điều kiện môi trường xung quanh. Tuy nhiên, theo khuyến cáo của cơ quan khí tượng, từ gió giật cấp 6 trở lên đã bắt đầu ảnh hưởng đến các hoạt động ngoài trời và giao thông.

Khi cấp gió giật tiếp tục tăng, mức độ tàn phá cũng leo thang rõ rệt: từ cấp 9 trở lên, cây lớn có thể gãy đổ và các công trình yếu bắt đầu hư hại; từ cấp 12 đến 17, sức tàn phá trở nên cực kỳ lớn, có thể thổi bay cây cối, phá hủy hoàn toàn các công trình không kiên cố và gây hư hại nặng nề ngay cả những tòa nhà lớn, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tài sản. Theo các quy định hiện hành, đây cũng là mức gió giật được dùng làm căn cứ để cơ quan chức năng phát tin cảnh báo rủi ro thiên tai cấp độ cao và yêu cầu di dời, sơ tán khi cần thiết. 

Trong lĩnh vực khí tượng, xây dựng, hàng hải hay vận hành các hệ thống điện gió, việc theo dõi tốc độ gió theo thời gian thực có ý nghĩa rất quan trọng. Để đo chính xác tốc độ gió trung bình và các cơn gió giật, nhiều đơn vị sử dụng máy đo tốc độ gió. Thiết bị này giúp ghi nhận vận tốc gió tức thời, hỗ trợ đánh giá điều kiện thời tiết, đảm bảo an toàn lao động và phục vụ công tác quan trắc khí tượng.

Trên đây là bài chia sẻ chi tiết của butkythuatso.com về gió giật, cơ chế hình thành cũng như các cấp độ gió giật theo quy định hiện hành tại Việt Nam. Hy vọng những thông tin này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về hiện tượng thiên tai này, từ đó chủ động hơn trong việc theo dõi, phòng tránh và bảo vệ an toàn cho người cũng như tài sản mỗi khi có cảnh báo gió mạnh, dông lốc hay bão về.

Nếu bạn đang tìm kiếm một thiết bị đo gió chính xác, bền bỉ để chủ động giám sát điều kiện thời tiết tại công trình, trang trại hay khu vực sản xuất của mình,hãy liên hệ với THB Việt Nam qua hotline: 0916610499 (Hà Nội) - 0918132242 (TP Hồ Chí Minh) hoặc truy cập website: thbvietnam.com - maydochuyendung.com để được tư vấn chi tiết và báo giá ưu đãi. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn lựa chọn sản phẩm chất lượng với mức giá tốt trên thị trường.